Η ψιθυριστή κραυγή των εφήβων

Η εφηβεία είναι μια φουρτουνιασμένη θάλασσα. Όμως οι γονείς κρατούν το τιμόνι και την πυξίδα: με την ενεργητική ακρόαση, την υπέρβαση της γονεϊκής ακαμψίας και τη συναισθηματική διαθεσιμότητα μπορούν να ενισχύσουν την ψυχική υγειά του και να προσφέρουν ασφάλεια στον έφηβο οδηγώντας τον σε ασφαλές λιμάνι.

Η εφηβεία είναι μία αναπτυξιακή φάση στη ζωή ενός ανθρώπου που χαρακτηρίζεται από διάφορες διακυμάνσεις και αναταραχές, κάνοντας τον έφηβο πολλές φορές να νιώθει ότι παλεύει με τα κύματα σε μία φουρτουνιασμένη θάλασσα. Οι προκλήσεις που καλείται να διαχειριστεί είναι πολλές, εσωτερικές και εξωτερικές και νιώθει ότι δεν έχει την πυξίδα για να το κάνει. Ενώ επιθυμεί να πάρει βοήθεια από τους γονείς για να πλοηγηθεί με ασφάλεια, την ίδια στιγμή ζητά την απόσταση από εκείνους για να καλλιεργήσει την αυτονομία του.

Οι σύγχρονες προκλήσεις της εφηβείας: πέρα από τον βιολογικό προσδιορισμό

Κι ενώ οι ψυχοβιολογικές προκλήσεις του εφήβου παραμένουν σχετικά σταθερές σε αυτή την αναπτυξιακή φάση, οι κοινωνικές αλλάζουν πολύ πιο γρήγορα από ό,τι μπορεί να διαχειριστεί ο ίδιος αλλά και οι γονείς του. Η αύξηση της τεχνολογίας, ο γρήγορος τρόπος ζωής, η διαρκής σύγκριση, η αβεβαιότητα για το μέλλον, η πίεση για αριστεία είναι ζωτικά θέματα που επηρεάζουν σε μεγάλο βαθμό την ψυχική υγεία των εφήβων και φοβίζουν τους γονείς.

Οι σημερινοί νέοι έχουν την αίσθηση ότι πρέπει να είναι και να δείχνουν πάντα καλά, να πετυχαίνουν τους στόχους τους, να φέρνουν τους καλύτερους βαθμούς, να αντέχουν στην πίεση και ταυτόχρονα να διαχειρίζονται τις ορμόνες και τις πιέσεις που δέχονται από τους γονείς. Το ερώτημα όμως για τους γονείς είναι: γνωρίζουμε πώς νιώθει το παιδί μας;

Το «ψυχολογικό τσεκ»: η σημασία της διαθεσιμότητας του γονέα

Συχνά οι γονείς, για να τα προλάβουμε όλα βάζουμε τις δραστηριότητες και τα καθήκοντα του παιδιού πάνω από τη συναισθηματική φροντίδα και την εκδήλωση τρυφερότητας. Ξεχνάμε να αγκαλιάσουμε το παιδί μας και να αφιερώσουμε λίγα λεπτά κάθε ημέρα για να συνδεθούμε μαζί του, να του πούμε “Θέλω να σε ακούσω, πώς είσαι; Είσαι καλά; Μπορώ να κάνω κάτι για να σε κάνω να νιώσεις καλύτερα; Είμαι εδώ όταν θέλεις να έρθεις να μου μιλήσεις”.

Ακόμη και αν το παιδί δεν απαντήσει και προσπεράσει τις ερωτήσεις, να ξέρετε ότι τις έχει ακούσει και τις έχει βάλει μέσα του. Απλά ακόμη δεν έχει έρθει η ώρα να μιλήσει. Εσείς θα συνεχίσετε να κάνετε αυτό το ψυχολογικό τσεκ για να δείξετε στο παιδί ότι η παρουσία και η διαθεσιμότητά σας έχει συνέπεια. Το παιδί γνωρίζει μέσα του ότι είστε εκεί για να έρθει να σας ζητήσει όταν είναι έτοιμο.

Ως γονείς, χρειαζόμαστε να “εγκλιματιστούμε” με τη σύγχρονη εποχή. Πέρα από τη διαχείριση των ψηφιακών μέσων για το παιδί, είναι απαραίτητο να ενημερωθούμε σε θέματα ψυχικής υγείας. Η ψυχική υγεία των παιδιών ειδικά στην εφηβεία είναι πολύ ευάλωτη και το ψυχολογικό πρόβλημα μπορεί να κρύβεται ακόμη και στα πιο απίθανα σημεία.

Σημεία όμως που με την κατάλληλη επιμόρφωση, μπορούν να εμφανιστούν εύκολα και έτσι να τα διακρίνετε ερχόμενοι πιο κοντά στο παιδί σας για να το βοηθήσετε. Το καλό της εποχής μας, είναι ότι η ψυχολογική υποστήριξη από δεν αποτελεί πλέον ταμπού και οι νέοι σήμερα ζητάνε και περισσότερο να δουν έναν ψυχολόγο.

Από την ακαμψία στην ευελιξία: Πώς οι γονείς μπορούν να βοηθήσουν;

Έχω δει στο γραφείο μου πολλούς εφήβους που αντιμετωπίζουν ψυχολογικές δυσκολίες μέχρι κατάθλιψη και απόπειρες αυτοκτονίας. Έχουν έρθει από γονείς που βρίσκονται κοντά στα παιδιά τους και μέσα από αυτή την εγγύτητα έχουν παρατηρήσει συμπεριφορές που τους προβλημάτισαν. Ρώτησαν και άκουσαν τα παιδιά τους για να τους πουν τι αντιμετωπίζουν.

Είναι γονείς που δέχθηκαν να κοιτάξουν προς τον εαυτό τους και να αναρωτηθούν: «που μπορεί να έχω συμβάλλει και εγώ με τη στάση μου;» και να δεχθούν να την αλλάξουν δημιουργώντας ένα ασφαλές οικογενειακό κλίμα για να βρίσκεται το παιδί του.

Είναι γονείς που βγήκαν από την ακαμψία των πεποιθήσεων που κουβαλάνε από τη δική τους οικογένεια και έγιναν ευέλικτοι μέσα από την επικοινωνία και τη δημιουργία νέας σχέσης με το παιδί, παραδεχόμενοι «δεν ξέρω πώς είναι να μεγαλώνεις σήμερα, αλλά θέλω να μάθω από εσένα».

Είναι γονείς που άντεξαν στα ξεσπάσματα των παιδιών τους και δεν απάντησαν με θυμό αλλά κατανόηση και αποδοχή καθώς δεν ένιωσαν ενοχή για αυτές τις αντιδράσεις τους.

Είναι γονείς που είχαν το θάρρος να μην κατηγορήσουν το παιδί για την «προβληματική» συμπεριφορά του αλλά να πάρουν οι ίδιοι βοήθεια για να βοηθήσουν το παιδί και την οικογένειά τους.

Είναι γονείς που έσκυψαν πάνω από το παιδί τους, άκουσαν την ψιθυριστή κραυγή τους «θέλω να κάνω κακό στον εαυτό μου», «κάνω μαύρες σκέψεις» και άντεξαν να ακούσουν τον πόνο τους και την απόγνωση, χωρίς να ενοχοποιηθούν. Και τα μετέτρεψαν σε δράση για να απομακρύνουν το ψυχολογικό πρόβλημα και να ξαναγεννήσουν τα παιδιά τους, όπως μου είπε πρόσφατα μία μητέρα, συγκλονισμένη από την περίπτωση της αυτοκτονίας των δύο κοριτσιών στην Ηλιούπολη.

Πότε μιλάνε πραγματικά οι έφηβοι;

Οι γονείς πιστεύουν ότι επειδή οι έφηβοι βρίσκονται σε αυτή την αναπτυξιακή φάση, δεν θέλουν να μιλάνε και κλείνονται στον εαυτό τους. Εγώ όμως θα σας πω κάτι διαφορετικό: οι έφηβοι δεν θέλουν να μιλάνε σε κάποιον που νιώθουν ότι δεν θα τους ακούσει και θα τους επικρίνει.

Αντιθέτως, θέλουν να μιλάνε σε κάποιον που θα δει τον κόσμο μέσα από τα δικά τους μάτια για να νιώσει όπως νιώθουν, για να καταλάβει αυτό που αντιλαμβάνονται.

Οι έφηβοι μιλάνε στους γονείς που είναι συναισθηματικά παρόντες και έχουν ανοιχτή την αγκαλιά τους.

Οι έφηβοι θέλουν να μιλάνε σε γονείς που έχουν ενεργητική ακρόαση και δεν ακούν απλά δίνοντας οδηγίες.

Οι έφηβοι μιλάνε στους γονείς όταν γνωρίζουν ότι θα τους επιτρέψουν να αποχωριστούν την παιδική ηλικία επειδή τους εμπιστεύονται και θα τους πιάσουν από το χέρι για να τους οδηγήσουν με ασφάλεια και αυτοπεποίθηση στο λιμάνι της ενήλικης ζωής.